Όταν μπήκα στο δημαρχείο της γειτονιάς μου στον Βύρωνα, ένιωσα σαν να περνάω σε έναν άλλο ρυθμό ζωής. Έξω οι καφετέριες είχαν ακόμη φασαρία, αλλά μέσα οι διάδρομοι μύριζαν χαρτί, καφέ και λίγο άγχος. Η φίλη μου η Μαρίνα, που κάνει πρακτική σε μια επιτροπή, μου είχε πει: «Έλα να δεις πώς γεννιέται η δημόσια πολιτική, όχι όπως τη φαντάζεσαι». Δεν ήρθα για να κάνω πολιτική κουβέντα· ήρθα για να καταλάβω πώς η δημοκρατία γίνεται πράξη όταν σταματούν τα συνθήματα.
Στην αίθουσα συσκέψεων, πάνω σε ένα τραπέζι, ήταν απλωμένοι κόκκινοι φάκελοι με σημειώσεις. Ένας αντιδήμαρχος, ο κύριος Αλεξίου, μιλούσε ήρεμα, σαν να προσπαθούσε να κρατήσει όλους στο ίδιο νήμα. «Η κυβέρνηση έστειλε κατευθύνσεις, αλλά πρέπει να τις προσαρμόσουμε στα δικά μας δεδομένα», είπε, και κοίταξε τη Μαρίνα. «Θα γράψουμε πρόταση που να στέκεται και συνταγματικός έλεγχος να γίνει, να μην έχουμε τρύπες». Μου φάνηκε περίεργο να ακούω τη λέξη συνταγματικός σε μια τόσο απλή αίθουσα, με πλαστικές καρέκλες και έναν ανεμιστήρα που έτριζε.
Η Μαρίνα μου ψιθύρισε: «Σκέψου το σαν μικρό κοινοβούλιο. Δεν είναι βουλευτές, αλλά διαφωνούν το ίδιο». Δίπλα μου καθόταν ο Στέλιος, ένας γείτονας που παλιά ήταν ενεργός σε κόμμα και ακόμη μιλάει με πάθος. «Αν δεν υπάρχει ξεκάθαρος νόμος, όλα μένουν στον αέρα», είπε. «Και μετά φταίει ο πολίτης που θυμώνει». Ο κύριος Αλεξίου γύρισε προς το μέρος μας: «Εδώ συζητάμε για μια νέα γραμμή λεωφορείου και για φωτισμό στους δρόμους. Αλλά η διαδικασία είναι πολιτική: ποια ανάγκη μπαίνει πρώτη, ποιος πληρώνει, ποιος ελέγχει». Ένιωσα να με τσιγκλάει η ιδέα ότι η πολιτική δεν είναι μόνο τηλεόραση.
Ξεκίνησαν να διαβάζουν προτάσεις. Η Μαρίνα παρουσίασε δεδομένα: πόσοι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να πάνε στο Κέντρο Υγείας, πόσα παράπονα υπάρχουν για σκοτεινά πεζοδρόμια. Ο Στέλιος πετάχτηκε: «Ωραία όλα αυτά, αλλά ποιος εγγυάται ότι δεν θα γίνουν ρουσφέτια; Θέλω διαφάνεια». Ο αντιδήμαρχος σήκωσε τα χέρια. «Θα μπει μηχανισμός ελέγχου, με δημόσια ανάρτηση των δαπανών. Και θα κάνουμε ψηφοφορία στο δημοτικό συμβούλιο. Δεν αποφασίζω μόνος μου». Εγώ, που συνήθως κρατάω απόσταση, ένιωσα για πρώτη φορά ότι έχω δικαίωμα να μιλήσω. «Και οι κάτοικοι; Πώς θα συμμετέχουν;» ρώτησα, με τη φωνή μου λίγο πιο δυνατή απ’ όσο περίμενα.
Ο κύριος Αλεξίου μου απάντησε χωρίς ειρωνεία: «Με διαβούλευση και με την ψήφος τους στις εκλογές. Αν δεν έρθουν, αν δεν ρωτήσουν, μετά θα λένε ότι “όλα είναι ίδια”». Η Μαρίνα πρόσθεσε: «Και με μικρές ομάδες γειτονιάς. Δεν είναι μόνο η κάλπη». Σκέφτηκα πόσες φορές είχα προσπεράσει φυλλάδια, σαν να μην με αφορούσαν. Στο μυαλό μου πέρασε ο πρωθυπουργός στην τηλεόραση, οι υπουργός που αλλάζουν, οι καβγάδες στη Βουλή. Κι όμως εδώ, στην άκρη της Αθήνας, η ίδια λογική της δημοκρατίας μετρούσε σε μέτρα δρόμου και σε λάμπες που καίνε.
Καθώς προχωρούσε η κουβέντα, άκουσα για προϋπολογισμούς, για προθεσμίες, για το πώς μια απόφαση πρέπει να δέσει με τα κριτήρια της κυβέρνησης και με τις ανάγκες του κόσμου. Ο Στέλιος είπε κάποια στιγμή: «Το κόμμα μου θα το στηρίξει, αλλά θέλω δεσμεύσεις γραπτές». Η Μαρίνα τον κοίταξε: «Μην το βλέπεις σαν παιχνίδι κομμάτων. Εδώ μιλάμε για τους ανθρώπους που περπατάνε κάθε βράδυ στο σκοτάδι». Εκείνος χαμήλωσε τον τόνο. «Σωστό. Απλώς έχω δει πολλά». Ένιωσα ότι πίσω από την καχυποψία του υπήρχε μια παλιά απογοήτευση, όχι απλά κόντρα.
Στο τέλος, ο αντιδήμαρχος μάζεψε τους κόκκινους φακέλους και είπε: «Αύριο θα πάει στο συμβούλιο. Μετά, αν περάσει, θα σταλεί ως πρόταση στο αρμόδιο υπουργείο για χρηματοδότηση. Έτσι χτίζεται η δημόσια πολιτική: μικρά βήματα, πολλή υπομονή». Βγήκα έξω και ο αέρας της νύχτας μού φάνηκε πιο καθαρός. Η Μαρίνα με ρώτησε: «Λοιπόν;» Της απάντησα: «Δεν ξέρω αν θα αλλάξω τον κόσμο, αλλά κατάλαβα ότι η δημοκρατία δεν είναι απλώς μια λέξη. Είναι μια διαδικασία που ζητάει χρόνο, γνώση και να είσαι παρών». Και, για πρώτη φορά μετά από καιρό, σκέφτηκα ότι στις επόμενες εκλογές δεν θα αντιμετωπίσω την ψήφο μου σαν αγγαρεία, αλλά σαν συμμετοχή.
Την επόμενη μέρα, από περιέργεια, έψαξα στο διαδίκτυο τη συνεδρίαση. Άκουσα αντιρρήσεις, είδα πρόσωπα κουρασμένα, αλλά και αποφασισμένα. Κάποιος είπε: «Μην ξεχνάμε ότι κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να ζητά εξηγήσεις». Κάποιος άλλος απάντησε ότι ο νόμος είναι ξεκάθαρος και ότι πρέπει να τηρηθούν οι κανόνες. Δεν ήταν θεατρικό, ούτε τέλειο. Ήταν όμως αληθινό. Κι εκεί, ανάμεσα σε μικρές εντάσεις και μικρές συμφωνίες, κατάλαβα πως η πολιτική δεν είναι μόνο ποιος κερδίζει. Είναι και το πώς αποφασίζουμε να ζούμε μαζί.